02 oktober 2018

Duurzame school in de samenleving

Locatie:

Als getogen Assenaar voelde ik toch enige trots toen eerder deze maand de Drentse provinciehoofdstad tijdens een landelijke leerkring in het middelpunt van de belangstelling stond, al heb ik er zelf geen enkel steentje aan bijgedragen. Ik was aanwezig bij een leerkring over energie en duurzaamheidseducatie. Deze leerkring wordt geleid door Ciska Buijze, teamleider van het Duurzaamheidscentrum Assen. Samen met Anette Oosterhoff, programmamanager van ‘Energie van Assen’, gaf ze een kijkje in de keuken achter het opkomende succes van het Duurzaamheidscentrum, dat enkele jaren geleden een prachtig nieuw onderkomen in het Asserbos mocht betrekken. Sindsdien hebben al velen – jong en oud – deze geweldige plek bezocht en er kennis gemaakt met laagdrempelige, actieve, uitdagende, leerzame en vooral heel leuke duurzame activiteiten en oplossingen. Een geweldig voorbeeld van duurzaamheidsonderwijs in transitie!

Zelf zet ik mij ook intensief in voor leren voor duurzame ontwikkeling. Ik ben bij veel verschillende initiatieven betrokken: van het delen van inspirerende verhalen van duurzame docenten, het aantrekkelijker maken van de klimaat- en energiesector, tot het ondersteunen van gemeenten bij de invoering van afvalscheiding op scholen. Eén programma domineert mijn werkzaamheden echter ruimschoots: Eco-Schools. Eco-Schools is ‘s werelds grootste keurmerk voor duurzame scholen. Het programma is door de Verenigde Naties erkend als een leidend programma in het realiseren van onderwijs voor duurzame ontwikkeling. Wereldwijd doen maar liefst 52.000 scholen uit 69 landen mee. In Nederland is de teller de 140 inmiddels gepasseerd! 

Toenemende aandacht voor duurzaamheid

Steeds meer scholen besteden aandacht aan duurzaamheid. Helaas is er vaak nog weinig samenhang tussen de verschillende projecten en acties. Duurzaamheid krijgt daardoor nog geen plek in de hoofden, harten en handen van leerlingen en medewerkers. 

Eco-Schools helpt om afzonderlijke projecten onder één vlag te brengen en bevordert daarmee een integrale aanpak van duurzaamheid op school (‘whole-school approach’). Eco-Schools streeft ernaar dat de aandacht voor duurzaamheid is ingebed in het onderwijs, de organisatie en de omgeving van de school. Met behulp van concrete werkboeken, vragenlijsten, scans en workshops helpen de producten en begeleiders van Eco-Schools scholen om dat te bereiken. De ‘Groene Vlag’ van Eco-Schools is vervolgens de trotse kroon op het werk.

Leerlingen centraal

Eco-Schools is gebaseerd op het principe ‘student-led change’. De kern van Eco-Schools is dat leerlingen de school van binnenuit verduurzamen. Zij vormen dan ook de kern van het Eco-team. Leerlingen onderzoeken hun leer- en leefomgeving en werken aan concrete acties om deze (steeds verder) te verduurzamen. Ze werken hierbij aan de ontwikkeling van 21e-eeuwse vaardigheden, zoals samenwerken, communiceren, creatief denken en problemen oplossen.

Een nieuwe norm

Het gaat goed met Eco-Schools. Deelnemende scholen boeken mooie successen, de belangstelling onder scholen neemt toe en ook overheden en bedrijven voelen zich steeds meer betrokken bij deze beweging. Vorige week nog sprak ik erover met Arjen Wals, hoogleraar ‘Transformatief Leren voor Sociaal-ecologische Duurzaamheid’ aan de Wageningen Universiteit. Hij en ik mochten allebei spreken op een symposium getiteld ‘De school als leeromgeving voor duurzaam gedrag’. Het symposium was een afscheidsfeestje van iemand die zich meer dan veertig jaar heeft ingezet voor natuur- en milieueducatie. De aanwezigen waren dan ook voornamelijk zijn collegiale vrienden. Het was duidelijk: de school als leeromgeving voor duurzaam denken en doen, voor de ontwikkeling van duurzame waarden en normen, als inspirerende plek om te leren over hoe een meer duurzame wereld eruit kan zien, was in dit gezelschap een gedeelde ambitie.

Onderwijstransitie 

Die droomsituatie, waarin duurzaam denken en doen is verankerd in het DNA van leerlingen, docenten en de school als geheel, is in de meeste gevallen echter nog geen werkelijkheid. Arjen was daarover stellig: zoals we spreken over een energietransitie, een voedseltransitie en een transitie naar een circulaire economie, is er een transitie nodig in het onderwijs. Het gaat daarbij om een transitie naar een andere manier van leren en onderwijzen, naar een andere sfeer en stijl van schoolgebouwen, naar andere vormen van samenwerking met de omgeving, naar de school als levend voorbeeld van hoe we kunnen werken aan een meer duurzame wereld.

Ook aan de slag? 

Er zijn ontzettend veel initiatieven die leerlingen, docenten, schoolleiders, schoolbesturen, gemeenten, maatschappelijke organisaties en bedrijven helpen om een bijdrage te leveren aan deze transitie. Wil jij als school ook concreet aan de slag? Doe er je voordeel mee! 

Tips:

  • Eco-Schools: het internationale keurmerk voor duurzame scholen www.eco-schools.nl
  • Duurzame Docent: Verhalen die inspireren om op school met duurzaamheid aan de slag te gaan www.duurzamedocent.nl
  • Afval op School: Programma voor afvaleducatie, afvalscheiding en afvalpreventie www.afvalopschool.nl
  • GroenGelinkt: Het informatiesysteem voor het zoeken en vinden van natuur- en milieueducatie www.groengelinkt.nl
  • Watereducatie: Het portaal voor onderwijs en water www.watereducatie.nl
  • Leren voor Morgen: de coöperatie van samenwerkende organisaties voor leren voor een duurzame toekomst www.lerenvoormorgen.org

Anna Vanderveen is programmaleider van Eco-Schools in Nederland. Dit doet zij vanuit het Expertisecentrum Duurzaamheid op School, een initiatief van SME. 

Foto: www.techniekbeeldbank.nl

 

Drenthe in Transitie, Cumapol, Marco Brons, polyester, polymeer, Emmen, technisch directeur, strapping, duurzaam, polyestertapijt

Een kijkje bij... Cumapol

Als eerste in de wereld wist Cumapol 100% biologische PET te ontwikkelen. Welke duurzame innovaties heeft het polyesterbedrijf uit Emmen nog meer in de pijplijn zitten?...

Meer lezen...